AI vraagt om nieuw leiderschap…

AI lijkt overal. Maar in veel organisaties vooral op papier. Tools worden getest, pilots draaien… en verdwijnen weer. Waarom? Omdat de basis ontbreekt.

Bestuurders krijgen vaak vragen als: “Wat doen wij al met ChatGPT?” of “Moeten we slimme algoritmes inzetten om processen efficiënter te maken?” Het zijn logische vragen, en de verleiding is groot om snel mee te liften op de hype. Toch zie ik in de praktijk dat haast zelden loont. Pilots stranden, dashboards verdwijnen in de la en medewerkers raken vermoeid. Niet omdat de technologie niet werkt, maar omdat de fundamenten vaak ontbreken. Zonder stevige ICT-regie, duidelijke keuzes en betrouwbare processen blijft AI een utopie. Geen strategie.

Onderzoek

Dat beeld wordt bevestigd door onderzoek van Trustmarque: 93% van de organisaties experimenteert inmiddels met AI, maar slechts 7% heeft governance op orde. Dat betekent dat er volop wordt getest, maar dat niemand precies weet wie waarvoor verantwoordelijk is of hoe uitkomsten moeten worden geborgd. Het resultaat is voorspelbaar: knelpunten in de besluitvorming, onduidelijk datagebruik, pilots die meer vragen oproepen dan beantwoorden. Vaak wordt de eerste AI-pilot met trots gepresenteerd, maar daarna blijft het stil. Het enthousiasme is groot, de regie ontbreekt.

Veel organisaties zien ICT-regie nog steeds als een soort achterkant: iets voor contracten, incidenten en compliance. Maar in werkelijkheid is regie de ruggengraat van vernieuwing.

Pas als contractmanagement, portfoliosturing en KPI’s goed zijn geregeld, kan AI écht iets toevoegen. Zonder afspraken over datagebruik bij leveranciers loop je grote risico’s. Zonder prioriteiten verzand je in losse experimenten. En zonder structuur krijgt niemand het vertrouwen om echt te innoveren. Regie klinkt misschien saai, maar het is de stille voorwaarde voor innovatie die werkt.

Urgentie

De urgentie om dit goed te regelen neemt alleen maar toe. Nieuwe wetgeving maakt de basis niet optioneel, maar verplicht. De EU AI Act verplicht organisaties risico’s vooraf in te schatten en transparant te zijn. NIS2 stelt strengere eisen aan cybersecurity en continuïteit. En in de financiële sector scherpt DORA vanaf 2025 het toezicht op ICT-risico’s verder aan.

Veel organisaties zien dit als bureaucratie. Maar eigenlijk is het een reality check: wetgeving dwingt tot volwassenheid. Het dwingt je te bepalen wie verantwoordelijk is, hoe data beschermd zijn en welke processen geborgd worden. Pas als die basis staat, ontstaat er ruimte om AI veilig én effectief toe te passen.

Daar komt nog iets bij: AI draait uiteindelijk niet om techniek, maar om mensen. Vertrouwen, gebruiksgemak en veiligheid bepalen of medewerkers bereid zijn nieuwe tools te gebruiken. Zolang basisvoorzieningen haperen, wil niemand experimenteren. Pas als processen stabiel zijn en afspraken helder, ontstaat de ruimte om écht te vernieuwen.

Leiderschap

Leiderschap is hierin cruciaal. Het vraagt om keuzes: wat doen we wel, wat doen we niet, en waar leggen we onze focus? Richting en voorbeeldgedrag maken innovatie geloofwaardig.

In mijn werk keer ik steeds terug naar drie lessen. Eerste les: begin bij de basis. Zorg voor betrouwbare ICT, scherpe afspraken met leveranciers en goed lopende processen. Dan pas kun je verantwoord met AI experimenteren. Tweede les: kies focus. AI roept eindeloos veel ideeën op, maar zonder prioriteiten verdrink je in initiatieven. Kies toepassingen die direct bijdragen aan je strategie en laat de rest voorlopig liggen. Derde les: vergeet de mens niet. Zonder draagvlak en transparantie faalt elke innovatie. Medewerkers moeten erop kunnen vertrouwen dat AI hen ondersteunt in plaats van vervangt.

De hype rond AI is begrijpelijk. De technologie heeft enorme potentie, en wie nu stilzit, loopt straks achter. Maar dat is nog geen excuus om je te verliezen in luchtfietserij.

Een solide ICT-regie is geen rem op innovatie. Het is de startmotor. Het maakt het verschil tussen AI als speeltje of AI als instrument dat echt waarde toevoegt aan je missie.

Hoe zie jij dit? Waar draagt AI al écht bij in jouw organisatie, en waar merk je dat de fundering nog mist?